២៦ តុលា ២០២៦ / 26 October 2026
ប្រធានាធិបតីបារាំង លោក អេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុង (Emmanuel Macron) ទទួលស្វាគមន៍លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ហ៊ុន ម៉ាណែត នៅវិមានអេលីហ្សេ (Elysée) ថ្ងៃទី៨ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦។ រូបភាព៖ ហ៊ុន ម៉ាណែត តាមរយៈ X។
David R. Whitehouse
២៦ តុលា ២០២៦
ការធ្វើបាតុកម្មទ្រង់ទ្រាយធំ អំពើប្លន់ប្រហារ និងការភ្ញាក់ផ្អើលរបស់ប៉ូលិសចំពោះទំហំនៃហ្វូងមនុស្ស។ ប៉ូលិសប្រើប្រាស់អាវុធប្រៀបដូចសមរភូមិសង្គ្រាមលើកុមារ និងឪពុកម្តាយរបស់ពួកគេ។ ដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់លោក អេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុង ទៅកាន់ប្រទេសគុយវ៉ែត ដើម្បីស្វែងរកប្រភពថាមពល ដែលលោកបានអះអាងប្រាប់យើងតាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ថា នោះហើយជាដើមចមពិតប្រាកដនៃរឿងរ៉ាវទាំងអស់នេះ។ ប៉ូលិសមានការភ្ញាក់ផ្អើលដែលមនុស្សមួយចំនួននៅតែបន្តលួចប្លន់ បើទោះបីជាលោក ម៉ាក្រុង បានចែករំលែកដំណឹងនេះដល់យើងក៏ដោយ។
នេះគ្រាន់តែជាចុងសប្តាហ៍ធម្មតាមួយទៀតនៅទីក្រុងប៉ារីស។ អាណត្តិប្រធានាធិបតីរបស់លោក ម៉ាក្រុង បានឈានចូលដល់ដំណាក់កាលចុងក្រោយដ៏អូសបន្លាយរបស់ខ្លួនហើយ។ គ្មានរដ្ឋាភិបាលណាដែលអាចគ្រប់គ្រងសំឡេងភាគច្រើនក្នុងសភា ឬអនុម័តថវិកាជាតិបានឡើយ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០២៤ មក នៅពេលដែលលោក ម៉ាក្រុង បានសម្រេចចិត្តប្រកាសការបោះឆ្នោតសភាមុនអាណត្តិ ដោយសារហេតុផលដែលគ្មាននរណាម្នាក់អាចចាំបាន ដែលបង្កឱ្យមានការជាប់គាំងផ្នែកនយោបាយជាអចិន្ត្រៃយ៍។
តាមស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន លោកស្រី ម៉ារីន ឡឺប៉ែន (Marine Le Pen) កំពុងឈរជាបេក្ខភាពនាំមុខគេក្នុងការឈ្នះការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតី ដែលនឹងប្រព្រឹត្តទៅចំនួនពីរជុំនៅខែមេសា និងខែឧសភាខាងមុខ។ គូប្រជែងជុំទីពីរដែលទំនងបំផុតរបស់គាត់ ហាក់ដូចជាលោក ហ្សង់-លូក មេឡង់ហ្សុង (Jean-Luc Mélenchon) មកពីក្រុមឆ្វេងនិយមជ្រុល។ ប្រជាពលរដ្ឋហាក់មិនបង្ហាញចំណាប់អារម្មណ៍ទាល់តែសោះចំពោះបេក្ខជនកណ្តាលផ្សេងទៀត។
ឥទ្ធិពលរបស់លោក ម៉ាក្រុង លើនយោបាយផ្ទៃក្នុងរបស់បារាំង ស្ទើរតែស្មើនឹងសូន្យ លើកលែងតែតាមរយៈផលវិបាកដែលកើតឡើងដោយអចេតនាពីសកម្មភាពរបស់លោកប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនបើកេរ្តិ៍ឈ្មោះក្រោយផុតអាណត្តិប្រធានាធិបតីរបស់លោកអាចស្តារឡើងវិញបាន នោះវាចាំបាច់ត្រូវធ្វើឡើងនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។
ឱកាសមួយក្នុងចំណោមជម្រើសតិចតួចដែលកំពុងរួមតូចយ៉ាងឆាប់រហ័ស បានបង្ហាញខ្លួនក្នុងទម្រង់ជាកិច្ចប្រជុំកំពូលនៃអង្គការអន្តរជាតិនៃបណ្តាប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង (OIF) ដែលនឹងប្រារព្ធឡើងនៅរាជធានីភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជា នៅថ្ងៃទី១៥-១៦ ខែវិច្ឆិកា។ លោក ម៉ាក្រុង មានគម្រោងបំពេញទស្សនកិច្ចនៅកម្ពុជាក្នុងអំឡុងព្រឹត្តិការណ៍នេះ។
អង្គការ OIF ដែលមានសមាជិកចំនួន ៩៣ប្រទេស មិនបានរៀបចំព្រឹត្តិការណ៍នេះនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិកទៀតទេ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៧ នៅពេលដែលវាបានប្រព្រឹត្តទៅនៅប្រទេសវៀតណាម។ ការធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៃសន្និសីទនេះ គឺជាជ័យជម្នះដ៏ធំមួយសម្រាប់នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត និងឪពុករបស់លោក គឺលោក ហ៊ុន សែន មេដឹកនាំផ្តាច់ការយូរអង្វែងរបស់ប្រទេស ដែលនៅតែក្តាប់អំណាចគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែង។
ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានបើកផ្លូវមួយសម្រាប់ភាពជាអ្នកដឹកនាំអន្តរជាតិរបស់បារាំង ដូចដែលធ្លាប់បានបង្ហាញតាមរយៈសមិទ្ធផលនៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសស្តីពីកម្ពុជា ក្នុងឆ្នាំ១៩៩១។[1] កិច្ចព្រមព្រៀងទាំងនោះភាគច្រើនបានបញ្ចប់ជម្លោះដែលអូសបន្លាយអស់មួយទសវត្សរ៍ បន្ទាប់ពីការផ្តួលរំលំរបបខ្មែរក្រហមដោយការឈ្លានពានរបស់វៀតណាមក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩។
កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានកំណត់នូវប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យសេរីពហុបក្សសម្រាប់កម្ពុជា ដោយផ្អែកលើការបោះឆ្នោតទៀងទាត់ សេរី និងត្រឹមត្រូវ។ កម្ពុជាបានចូលជាសមាជិក OIF ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ ដែលជាឆ្នាំដែលគណបក្សរាជានិយមហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច បានឈ្នះការបោះឆ្នោតសកលដែលរៀបចំដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ។
លទ្ធផលនេះមិនដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយលោក ហ៊ុន សែន និងគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជារបស់លោកឡើយ។ គ្មានវិធីណាអាចបង្ខំឱ្យមានការទទួលយកពីសំណាក់លោក ហ៊ុន សែន និងយន្តការសន្តិសុខឯកជនដ៏ទូលំទូលាយរបស់លោកបាននោះទេ។ ទីបំផុត សេចក្តីសម្រេចបែបប្រជាធិបតេយ្យត្រូវបានលោក ហ៊ុន សែន ក្រឡាប់ចាក់ តាមរយៈរដ្ឋប្រហារបង្ហូរឈាមនៅឆ្នាំ១៩៩៧។
តាមការឯកភាពទូទៅ មិនមានការបោះឆ្នោតសេរី និងត្រឹមត្រូវណាមួយនៅកម្ពុជាទៀតទេចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៣ មក ហើយការបោះឆ្នោតពីរលើកចុងក្រោយនេះ បានប្រព្រឹត្តទៅដោយមិនទាំងអនុញ្ញាតឱ្យគណបក្សប្រឆាំងចូលរួមប្រកួតប្រជែងផង។
រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន ជំហររបស់លោក ម៉ាក្រុង ចំពោះកម្ពុជា មិនងាយនឹងបកស្រាយនោះទេ ហើយក៏គ្មានប្រសិទ្ធភាពជាងគោលនយោបាយក្នុងស្រុករបស់លោកដែរ។ វាទំនងជាមិនមានយុទ្ធសាស្ត្រច្បាស់លាស់ណាមួយក្នុងការដោះស្រាយជាមួយរបបនេះក្រៅតែពីការព្យាយាមលើកទឹកចិត្តប្រទេសទន់ខ្សោយ និងជាជនរងគ្រោះជាប្រវត្តិសាស្ត្រនៃអាណានិគមនិយមបារាំងនោះឡើយ។ លោក ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ត្រូវបានទទួលស្វាគមន៍ម្តងហើយម្តងទៀតដោយលោក ម៉ាក្រុង ក្នុងទស្សនកិច្ចផ្លូវការ ដោយគ្មានការរិះគន់ជាសាធារណៈសូម្បីតែបន្តិច ឬការលើកឡើងជាសាធារណៈអំពីអ្នកទោសនយោបាយនោះឡើយ។
វាច្បាស់ណាស់ថារដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានចាត់ទុកភាពស្ងៀមស្ងាត់នេះជាភ្លើងបៃតងក្នុងការបន្តការគាបសង្កត់របស់ខ្លួន។ កាលពីខែតុលា អ្នករាយការណ៍ពិសេសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា លោក Tom Andrews បានរាយការណ៍ថាមនុស្សជាង ១០០នាក់ កំពុងត្រូវបានឃុំខ្លួនដោយអយុត្តិធម៌ដោយសារតែការអនុវត្តសិទ្ធិសេរីភាពជាមូលដ្ឋាន ហើយចំនួននេះបានកើនឡើងប្រមាណជាបីដងចាប់តាំងពីដើមឆ្នាំ២០២៤ មក។[2]
បន្ថែមពីលើការកម្ទេចគណបក្សប្រឆាំងក្នុងស្រុក រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានអនុវត្តយុទ្ធនាការគាបសង្កត់ឆ្លងដែនជាបន្តបន្ទាប់ ប្រឆាំងនឹងសមាជិកនៃសហគមន៍ខ្មែរនៅក្រៅប្រទេសទូទាំងពិភពលោក។ គោលដៅទាំងនោះកំពុងរស់នៅក្នុងបណ្តាប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យ រួមទាំងប្រទេសបារាំងផងដែរ។[3]
អង្គការសិទ្ធិមនុស្សធំមួយដែលខ្ញុំបានជជែកជាមួយ បានសម្តែងការភ្ញាក់ផ្អើលដែលការគាបសង្កត់ឆ្លងដែន មិនថាក្នុងប្រទេសបារាំងដោយកម្ពុជា ឬដោយប្រទេសធំៗដូចជាប្រទេសចិននោះទេ មិនដែលទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍សូម្បីតែបន្តិចពីរដ្ឋបាលរបស់លោក ម៉ាក្រុង ឡើយ។
ប្រសិនបើលោក ម៉ាក្រុង ធ្លាប់មានយុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់កម្ពុជាមែននោះ ដល់ពេលដែលត្រូវពិនិត្យឡើងវិញហើយ។ បច្ចុប្បន្ន អ្នកទោសនៅកម្ពុជារួមមានយុវជន ៥នាក់ នៃក្រុមការពារបរិស្ថាន មាតាធម្មជាតិ។ ចលនាមាតាធម្មជាតិ ទទួលបានការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិចំពោះការងាររបស់ខ្លួន តាមរយៈពានរង្វាន់ Right Livelihood ក្នុងឆ្នាំ២០២៣។[4]
អង្គការ OIF បានកំណត់ការលើកកម្ពស់សន្តិភាព ប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្ស ជាផ្នែកមួយនៃបេសកកម្មរបស់ខ្លួន។[5] ប្រសិនបើលោក ម៉ាក្រុង បណ្តោយឱ្យសន្និសីទនេះកន្លងផុតទៅ ដោយមិនអើពើចំពោះទុក្ខវេទនារបស់សមាជិកចលនាមាតាធម្មជាតិ និងអ្នកទោសឯទៀតៗទេនោះ វានឹងក្លាយជាការក្បត់ចំពោះតម្លៃដែលលោកអះអាងថាលោកតំណាងឱ្យ។
ការប្រើប្រាស់គ្រប់មធ្យោបាយដើម្បីព្យាយាមធានាឱ្យមានការដោះលែងពួកគេ គឺជាកម្រិតអប្បបរមាដែលគេរំពឹងទុកពីអ្នកនយោបាយជាប់ឆ្នោតតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ ដែលមានឥទ្ធិពលលើការស្តាប់របស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា។
អ្នកដឹកនាំកម្រិតអន្តរជាតិដ៏ពិតប្រាកដម្នាក់ នឹងបោះជំហានទៅមុខបន្ថែមទៀត ហើយកោះប្រជុំបណ្តាប្រទេសហត្ថលេខីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសឡើងវិញ ដើម្បីវាយតម្លៃលើវិធីសាស្ត្រសម្របសម្រួលក្នុងការកែលម្អការអនុវត្តជាមូលដ្ឋាន។ លោក ម៉ាក្រុង បានអស់ជម្រើសនៅក្នុងស្រុកហើយ ប៉ុន្តែនៅតែមានពេលវេលាដើម្បីក្រោកឈរប្រឈមនឹងបញ្ហានៅកម្ពុជា។
----------------------
Macron’s last chances are on the international stage: Francophonie conference Cambodia
David R. Whitehouse
Oct 26
Mass demonstrations, looting, police surprise at the size of the crowds. Police use of war-like weapons on children and their parents. A trip by Emmanuel Macron to Kuwait to try to find some energy which is what, he assured us on TV, is what all this is really about. Police surprise that some people were willing to keep looting even as Macron shared this news with us.
Just another weekend in Paris. The Macron presidency is well into its extended fag end. There has been no government able to command a parliamentary majority or pass a budget since 2024, when Macron, for some reason which no-one can remember, decided to call early parliamentary elections which resulted in permanent deadlock.
As it stands, Marine Le Pen is favourite to win the presidential elections which take place over two rounds next April and May. Her most likely second-round challenger appears to be the hard left Jean-Luc Mélenchon. The population shows no signs of being interested in any of the prospective candidates in between.
Macron’s ability to influence domestic French politics is roughly zero, except through the ricochets of the unintended consequences of his actions. To the extent that his post-presidential reputation can be repaired, it will need to be done on the international stage.
One opportunity on a fast-shrinking list presents itself in the form of the summit of the Organisation Internationale de la Francophonie (OIF) to be held in Cambodian capital Phnom Penh on November 15-16. Macron plans to visit Cambodia during the event.
The OIF, which has 93 members, has not held the event in the Asia-Pacific region since 1997, when it took place in Vietnam. Hosting the conference is a major win for Cambodian prime minister Hun Manet and his father, the country’s long-term dictator Hun Sen, who retains effective control.
The event creates an opening for French international statesmanship of the kind shown in the achievement of the Paris Peace Agreements on Cambodia in 1991.[1] The agreements largely ended the decade of conflict which followed the overthrow of the Khmer Rouge regime by Vietnamese invasion in 1979.
The agreements lay down a system of multi-party democracy for Cambodia, based on regular, free and fair elections. Cambodia joined the OIF in 1993, the year in which general elections administered by the United Nations were won by the royalist FUNCINPEC party.
The result was never accepted by Hun Sen and his Cambodian People’s Party. There was no way to impose acceptance on Hun Sen and his extensive private security apparatus. The democratic verdict was finally reversed by Hun Sen in the violent coup of 1997.
By common consent, there has not been a free and fair election in Cambodia since 1993, and the last two elections have taken place without the opposition even being allowed to run.
Macron’s position on Cambodia to date has been no easier to decode, and no more effective, than his domestic policies. Very possibly there has been no conscious strategy in dealing with the regime, beyond trying to encourage an underdog country, and a historical victim of French colonialism. Hun Sen and Hun Manet have been repeatedly welcomed by Macron on official visits with no hint of public criticism, or any public mention of the political prisoners.
It’s clear that the Cambodian government has taken this silence as a green light to continue its repression. In October, UN Special Rapporteur on the situation of human rights in Cambodia, Tom Andrews reported that more than 100 people are being unjustly detained for exercise of fundamental freedoms, and that this number has roughly tripled since the start of 2024.[2]
In addition to stamping out domestic opposition, the Cambodian government has carried out a sustained campaign of transnational repression against members of the Cambodian diaspora globally. The targets live in democratic countries, including France.[3]
A major human rights organisation which with I spoke expressed surprise that transnational repression, whether carried out in France by Cambodia or larger countries such as China, has never attracted the slightest attention from the Macron administration.
If Macron has ever had a strategy for Cambodia, it’s time to revise it. Prisoners in Cambodia currently include five young members of the Mother Nature environmental group. Mother Nature won international recognition for its work with the Right Livelihood award in 2023. [4]
The OIF defines the promotion of peace, democracy and human rights as part of its mandate. [5] For Macron to allow the conference to pass while ignoring the plight of the Mother Nature members and the rest of the prisoners would be a betrayal of the values which he claims to represent.
Using every lever to try to secure their release is the minimum that should be expected from any democratically elected politician with the ear of the Cambodian government.
A true international statesman would go further and reconvene the signatories to the Paris agreements to assess co-ordinated methods to improve basic implementation. Macron is out of options at home, but still has time to rise to the Cambodian challenge.
កំណត់សម្គាល់ឯកសារយោង៖
[1] តំណភ្ជាប់បើកក្នុងផ្ទាំងថ្មី៖ កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពកម្ពុជា (Cambodia Peace Agreement)
[2] អ្នករាយការណ៍ពិសេស អ.ស.ប. ស្ដីពីស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា លោក Tom Andrews, បទបង្ហាញផ្ទាល់មាត់ | OHCHR
[3] ការគាបសង្កត់ឆ្លងដែនរបស់កម្ពុជានឹងបន្តរហូតទាល់តែពិភពលោកចាត់វិធានការ – The Diplomat
[4] អង្គការមាតាធម្មជាតិកម្ពុជា - ពានរង្វាន់ Right Livelihood
[5] អង្គការហ្វ្រង់កូហ្វូនី សង្ខេប (The Francophonie in brief)
[1] Link opens in new window: Cambodia Peace Agreement
[2] UN Special Rapporteur on the situation of human rights in Cambodia, Tom Andrews, Oral Presentation | OHCHR
[3] Cambodia’s Transnational Repression Will Continue Until the World Takes Action – The Diplomat
[4] Mother Nature Cambodia - Right Livelihood
[5] The Francophonie in brief
Khmer
English
French
